Bệnh Marek ở gà là bệnh truyền nhiễm do virus, có khả năng lây lan rất nhanh trong đàn và gây ra các tổn thương nghiêm trọng như liệt chân, liệt cánh, suy giảm miễn dịch và hình thành khối u ở nội tạng. Đây là một trong những bệnh phổ biến nhất ở chăn nuôi gà, đặc biệt tại các trại nuôi quy mô lớn. Việc hiểu rõ cơ chế lây lan, triệu chứng và các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp người chăn nuôi bảo vệ đàn tốt hơn, giảm thiểu thiệt hại kinh tế.
Nguyên nhân gây bệnh Marek ở gà
Bệnh Marek lần đầu được ghi nhận tại Việt Nam vào năm 1978, thường được gọi với tên dân gian như “teo chân gà”, “ung thư gà” hay “hội chứng khối u”. Đây là bệnh do virus Herpes nhóm B (Herpesvirus serotype B) gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp và tiêu hóa. Virus có khả năng tồn tại lâu dài trong môi trường chăn nuôi và đặc biệt bám nhiều trong nang lông gà bị nhiễm bệnh.
Một số đặc điểm nguy hiểm của virus gây bệnh Marek:
- Có thể tồn tại trên vảy da và lông gà tới hơn 12 tháng.
- Thời gian ủ bệnh tối thiểu 28 ngày, phổ biến khoảng 2 tháng.
- Tỷ lệ chết trong đàn có thể đạt 60-70% nếu không phòng bệnh.
- Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Marek.
Các nhà khoa học phân lập virus Marek thành 3 nhóm chính:
- Serotype 1: Nhóm có độc lực cao, gây u, có khả năng biến đổi mạnh – là nguyên nhân chính gây bệnh nặng.
- Serotype 2: Nhóm virus tự nhiên không gây u, thường được dùng làm thành phần nghiên cứu hoặc kết hợp vaccine.
- Serotype 3: Virus có độc lực thấp, chủ yếu gặp ở gà tây, thường ứng dụng trong phát triển vaccine phòng bệnh.
Tỷ lệ mắc bệnh thường dao động từ 10 – 60%, tùy điều kiện nuôi và công tác quản lý, thậm chí có thể lên đến 100% trong điều kiện chăn nuôi kém vệ sinh. Gà thường mắc bệnh sau 6 tuần tuổi, phổ biến ở 8 – 24 tuần. Một số loài thủy cầm cũng có thể nhiễm bệnh nhưng hiếm gặp.
Theo chuyên gia good88 chia sẻ: Bệnh Marek gây tăng sinh tế bào lympho, hình thành các khối u ở thần kinh ngoại biên, gan, thận, lá lách, da và cơ. Khi hệ thần kinh bị ảnh hưởng, gà mất dần khả năng vận động và cuối cùng dẫn đến bại liệt.
Virus có thể tồn tại hàng tháng trong môi trường ở 20-25°C và cả năm tại 4°C. Gà nhiễm bệnh sau khoảng 14 ngày đã có thể lây virus sang con khác. Lây lan có thể xảy ra thông qua:
- Không khí và bụi trong chuồng.
- Máy ấp, trại giống, dụng cụ chăn nuôi.
- Nước uống, thức ăn và chất độn chuồng.
Lưu ý: Virus Marek không truyền qua phôi gà trong trứng – nghĩa là gà nở ra không bị nhiễm sẵn qua mẹ, trừ khi tiếp xúc môi trường có virus.
Triệu chứng của bệnh Marek ở gà
Bệnh Marek có hai thể chính gồm: thể cấp tính và thể mãn tính (cổ điển). Việc phân biệt hai thể này sẽ giúp người nuôi nhận biết kịp thời và đưa ra biện pháp xử lý đúng.
Thể cấp tính
Thường gặp ở gà từ 4-8 tuần tuổi, gà chết đột ngột mà không có triệu chứng đặc trưng. Một số biểu hiện có thể quan sát được:
- Gà yếu, bỏ ăn, sụt cân nhanh.
- Đi đứng khó khăn, có thể bại liệt do viêm dây thần kinh vận động.
- Phân lỏng, rối loạn tiêu hóa.
Tỷ lệ chết trung bình khoảng 20 – 30% nhưng có thể tăng cao khi vệ sinh chuồng trại không tốt.
Thể mãn tính (cổ điển)
Xuất hiện ở gà từ 4-8 tháng tuổi, gồm hai dạng thường gặp:
- Dạng thần kinh: gà đứng không vững, đuôi rủ xuống, dáng đi lệch, bại liệt từ một bên rồi lan ra hai bên.
- Dạng viêm mắt: gà sợ ánh sáng, chảy nước mắt, sưng mí mắt, mống mắt viêm -> dần dần dẫn đến mù lòa.
Cách phòng và kiểm soát bệnh Marek ở gà
Những người tham gia đá gà chia sẻ: Hiện chưa có thuốc đặc trị bệnh Marek, vì vậy phòng bệnh là giải pháp duy nhất và quan trọng nhất. Có thể chia biện pháp phòng ngừa thành 2 giai đoạn: khi chưa có dịch và khi dịch đã xảy ra.
Khi chưa có dịch
- Tiêm vaccine phòng Marek cho gà con 1 ngày tuổi (tại trại giống hoặc khi mới nhập giống).
- Áp dụng chăn nuôi an toàn sinh học: tách gà con và gà lớn, hạn chế người ra vào chuồng.
- Dọn lông gà hàng ngày, tiêu hủy lông bằng cách đốt vì virus tồn tại lâu nhất trong lông.
- Quy trình “cùng nhập – cùng xuất”: nhập và xuất gà cùng thời điểm, không nuôi xen lẫn nhiều lứa tuổi.
- Sau mỗi lứa nuôi: vệ sinh, tẩy uế chuồng trại, để trống chuồng ít nhất 30 ngày.
- Đối với trại đã từng nhiễm bệnh: để trống chuồng tối thiểu 3 tháng và khử trùng định kỳ.
Khi dịch Marek đã xuất hiện
- Ngay lập tức cách ly gà nhiễm bệnh để giảm nguy cơ lan truyền.
- Không di chuyển, bán hoặc nhập gà trong giai đoạn xử lý bệnh.
- Vệ sinh, khử trùng chuồng trại 1 – 2 lần/tuần bằng hóa chất sát trùng phù hợp.
- Chất thải, xác gà bệnh phải được đốt hoặc chôn đúng kỹ thuật.
- Để trống chuồng ít nhất 3 tháng trước khi tái nuôi.
Khuyến nghị cho người chăn nuôi
- Luôn theo dõi sức khỏe đàn gà mỗi ngày, đặc biệt các biểu hiện bất thường ở chân – mắt – dáng đi.
- Đảm bảo dinh dưỡng cân bằng, bổ sung vitamin, khoáng chất để tăng sức đề kháng.
- Chọn giống gà từ cơ sở uy tín, đảm bảo đã tiêm phòng Marek trước khi giao giống.
- Thường xuyên cập nhật kiến thức mới từ cẩm nang chăn nuôi và chuyên gia thú y.
Bệnh Marek ở gà là một trong những bệnh nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi gia cầm. Mặc dù không có thuốc điều trị đặc hiệu, nhưng nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng bệnh như tiêm vaccine, giữ an toàn sinh học, vệ sinh chuồng trại và kiểm soát đầu vào – đầu ra, người chăn nuôi hoàn toàn có thể bảo vệ đàn một cách hiệu quả.
Việc chủ động nhận biết sớm triệu chứng, thực hiện phòng ngừa đúng quy trình sẽ giúp giảm thiệt hại kinh tế, duy trì hiệu quả và an toàn cho mô hình nuôi gà trong dài hạn.
